Çocuk

Boğmaca Nedir? Nasıl Bulaşır? Boğmaca Belirtileri ve Tedavisi

Boğmaca şiddetli öksürük nöbetlerinin görüldüğü akut bir solunum yolları enfeksiyonudur; komplikasyonları bazen çok ağır olabilir. Boğmaca akut ve çok bulaşıcı bir enfeksiyon hastalığıdır. En tipik Özellikleri solunum yollarında nezle ve üst üste gelen öksürük nöbetleridir. Öksürük kasılma nöbetleriyle birlikte gelebilir. Hastanın soluk alma sırasındaki iç çekişleri hırıltıyı andırır. Boğmacaya genellikle çocukluk çağında rastlanır.

Boğmaca nasıl bulaşır?

Boğmaca basili sadece insanlarda görülür. Hastalık yalnızca solunum ağacının salgıları, özellikle de tükürük ve burun – yutak mukusu aracılığıyla bulaşır. Hastalığın bulaşıcılığı başlangıçtaki akıntılı ya da nezleli dönemden öksürük nöbetlerinin görüldüğü ilk 4 hafta boyunca sürer. Bulaşma doğrudan olur; hastanın özellikle öksürük nöbetleri sırasında, ayrıca konuşma ve aksırmasıyla çevreye yaydığı mikropların solunmasıyla gerçekleşir. Hastanın çamaşırları ve kullandığı eşya aracılığıyla dolaylı bulaşma olasılığı bulunsa bile boğmaca basili dış ortamda çok dayanıksız olduğundan bu olasılık oldukça düşüktür.

Boğmaca en çok 2 – 6 yaş arasındaki çocuklarda görülür. Ancak 2 yaşından küçük çocuklarda da görülebilir ve bu durum oldukça tehlikelidir. 10 yaşından sonra ise görülme sıklığı gittikçe azalır ve erişkinlik evresinde ise boğmacaya çok ender olarak rastlanır. Hastalığa özgü klinik belirtiler başlangıçtaki akıntılı dönemde henüz ortaya çıkmamıştır. Oysa bu dönemde hasta öksürükle sürekli ve çok miktarda basil çıkardığından bulaşması çok kolaydır. Bulaşıcılık; belirtilerin açık görüldüğü tipik öksürük nöbetleri döneminde azalır, hastalığın 7. haftasında ise tümüyle biter.

Boğmaca hastalığının belirtileri ve seyri

Hastalığın 5 – 15 günlük kuluçka dönemi tümüyle belirtisiz geçer. Bu sürenin sonunda da hastalık oldukça yanıltıcı bir biçimde başlar; boğmacaya özgü belirtiler yerine soğuk algınlığı, hafif ateş, kızarmış ve sulanmış gözler görülür. Çocuğun boğazı kırmızıdır, burnu akar ve kuru bir öksürüğü vardır.

Çocuğun genel durumu iyi olduğu için her şey sıradan bir soğuk algınlığını düşündürür. Ama zamanla iyileşeceği yerde boğmaca tanısı konmasını sağlayacak belirtiler vermeye başlar. Bu başlangıç döneminin ilk 6 -7 gününe “akıntılı dönem” ya da “nezle dönemi” denir. Bu dönemin sonuna doğru öksürük daha kuru, inatçı ve hırıltılı hale gelir; geceleri artar. Çocuk gecede ancak birkaç saat uyuyabildiği için huzursuz, hırçın ve sinirlidir. 2. haftanın sonunda hastalığın en tipik dönemine ulaşılır. Bu dönemde görülen öksürük nöbetleri art arda gelir ve bu hastalığa özgüdür.

Öksürük nöbetleri 3 – 4 hafta boyunca, hatta bazen daha da uzun süreyle tek belirti olarak kalır. Başlangıçta daha çok olmak üzere nöbetler gün boyunca değişik sıklıkta ortaya çıkar; süresi ve şiddeti hastadan hastaya değişir; birden bire başlar; başlama nedeni ağlama, bedensel güç harcama, şiddetli bir heyecan ya da yemek yutma olabilir. Çocuk bazen nöbetin başlayacağını önceden hisseder ve yaptığı işi bırakır, birkaç saniye şaşkınlık içinde bekler. Nöbet gecikmez. 5, 6, 10 öksürük nöbeti arka arkaya gelebilir. Çocuk birkaç saniye soluğunu tutar, sonra çok derin bir soluk alır. Hava gırtlaktan geçerken öter gibi derin bir ses çıkar. Bu ses boğmacaya özgüdür.

Özellikle şiddetli nöbetlerde hastanın yüzü kırmızı, mor bir renk alır; dili dışarı fırlar; gözleri kızarır ve sulanır. Çocuk derin bir acı içinde gibidir. Öksürük nöbeti kısa sürede geçer. Öksürük hafifleyerek kaybolur ve ateşi yüksek olmayan küçük hasta hiçbir şey olmamış gibi normale döner. Bununla birlikte art arda gelen ya da yemek sırasında ortaya çıkan öksürük nöbetleri kusma ve aşırı terleme yapar. Tipik öksürük nöbetleri dönemi daha önce belirtildiği gibi uzun sürer.

Yalancı boğmaca

Bordetella parapertussis boğmacaya çok benzeyen bir hastalığın etkenidir. Kuluçka dönemi 6 – 15 gündür. Hastalık görece hafif ve tipik olmayan belirtiler verir, boğmacadan kısa sürer. (1 – 3 hafta) ve çoğunlukla ikincil sorunlar yaratmaz. Birçok olguda hastalığın hemen hiç belirti vermediği görülmüştür. Bu yüzden taşıyıcı sayısının yüksek olabileceği düşünülmektedir. Boğmaca ile karşılıklı bağışıklık söz konusu olmadığından boğmaca aşısı yalancı boğmacadan korumaz. Tedavi belirtilere yöneliktir, ama bazı antibiyotikler de kullanılabilir.

Boğmacada iyileşme süreci nasıldır?

İyileşme döneminin başlıca özellikleri nöbetlerin seyrekleşmesi, öksürüğün azalması ve kusmanın görülmemesidir. Zamanla nöbetlerin yerini aralıklı, tek tük öksürükler alır. Bu dönemde hastanın genel durumu düzelir. Kusma görülmediğinden beslenme rahatlar. Gece uykusu öksürük nöbetleriyle bölünmez. Çabuk sinirlenme, hırçınlık belirtileri de yok olur. Ortalama 2 – 3 hafta süren bu dönemin sonunda hasta iyileşir. Fazla şiddetli olmayan olgularda boğmaca ortalama 8 – 10 hafta sürer. Boğmacanın yanı sıra bir başka enfeksiyonun daha başlaması nöbetlerin yinelenmesine ve hastalığın uzamasına yol açar. Boğmaca geçiren kişiler iyileştikten bir süre sonra da nezle gibi sıradan bir solunum yolları iltihabına tutulduklarında boğmacaya özgü öksürük görülebilir. Bu olgularda boğmacanın tekrarlama olasılığına karşı bakteriyolojik inceleme gerekir.

Boğmaca da öksürük nöbetlerinin nedeni nedir?

Boğmacaya neden olan mikroorganizmanın adı Bordetella pertussis’tir. Bu basil yumurta biçimindedir ve bağımsız hareket edemez, dış çevre koşullarına fazla dayanamaz. Ancak solunum yolları ve bronş ağacının mukozasında rahatça üreyip gelişebilir. Hastaların konuşma ya da öksürme sırasında çevreye yaydıkları tükürük damlacıklarının solunmasıyla vücuda girerek solunum yollarına ulaşır. Boğmaca basili genellikle soluk borusu ya da gırtlak mukozasına yerleşerek lezyon oluşturucu etkisini göstermeye başlar. Zedelenen mukozanın tepkisi iltihap ve bol miktarda mukus salgılamaktır. Bu arada ölen mikropların parçalanmasıyla zehirli bir madde (toksin) de açığa çıkar. Bu madde bronş dallarına zarar verir, buradaki sinir uçlarını zedeleyerek uyarır ve tıkayıcı öksürük nöbetlerini başlatır. Toksinlerin açığa çıkması düzensiz olduğundan nöbetler de düzensizdir.

Hastalığın klinik biçimleri

Boğmacada, klinik belirtilerin şiddeti ve süresi değişebilir. Ama hastalığın bunun dışında da bazı tipik klinik tabloları vardır.

Örtük boğmaca

Özellikle erişkinlerde, büyükçe çocuklarda ya da bağışıklığı olan kişilerde görülür. Öksürük hırıltılı olabilir, ama boğmacanın tipik öksürük nöbeti dönemindeki özellikleri taşımaz. Gene de ender olarak bu tür nöbetler görülebilir. Örtük boğmaca genellikle gözden kaçar ve bu durumda bulaşmayı önlemek için yeterli önlem alınmayabilir.

Aksirma nöbetleri

Hastalığın ağır ve hastayı çok zayıf düşüren bir biçimidir. Boğmacanın bu biçiminde öksürük yerine 2 – 3 dakika süren aksınık nöbetleri görülür. Hastanın burnu akar, bazen de kanar, yüzünde belirgin kan toplanması vardır. Aksırma nöbetleri öksürük nöbetinin başlamasından önceki birkaç günde ya da 1 hafta boyunca görülür. Süt çocuklarında daha yaygındır.

Tedavisi

Boğmacalı hastalar öksürük nöbetlerinin sık görüldüğü evrede açık havadan yarar görürler. Hastanın olabildiğince sakin tutulması nöbet sayısını azaltır. Ağır vakalarda ve süt çocuklarında kusma, beslenme bozukluğu, havale ve oksijensiz kalma nöbetlerinde; oksijen, damar içi sıvılar ve sakinleştiricilerin verilmesi bazen yaşam kurtarıcı olur.

Bağışıklık

Boğmaca genellikle hayat boyunca devam eden bir bağışıklık bırakmaz. Ancak boğmaca geçirenlerde kanda antikorların kaybolmasına karşın bağışıklık uzunca bir süre devam eder.

Korunma

Hastalıktan korunmak için en iyi yol aşı ile aktif immünizasyondur. Yenidoğanda boğmacaya karşı bir bağışıklık yoktur. Küçük süt çocuklarında boğmacaya bağlı ölüm oranı yüksek olduğundan erken yaşta aşılama önemlidir. Aşılama 2. ayda başlar. 8 hafta ara ile 3 doz kas içine uygulanır. Son aşıdan 1 yıl sonra 4. doz, bundan 3 yıl sonra da rapel dozu yapılır. 6 yaşından büyük çocukları aşılamaya gerek yoktur.

Sağlıcakla Kalın.


Aklınamı Takıldı? UZMANLARA VE ANNELERE SOR (Tıkla)
Instagramda Bizi Takip Edin ! (Tıkla)
Dertleşmek İstiyorsan Aramıza Katıl ! (Tıkla)

Annemce

Annemce yazar ekibi, kadın ve çocuk sağlığı, hamilelik, bebek sağlığı, kısırlık ve tüp bebek konularında tecrübe ve bilgi sahibi alanında uzman kişilerden oluşmaktadır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu